Duvalier terug in Haïti
Jean Claude Duvalier, Baby Doc, de dictator die in 1986 gedwongen werd Haïti te verlaten, is op zondag 16 januari onverwacht geland op het vliegveld van Port-au-Prince. Direct na het bekend worden van zijn aanwezigheid hebben mensenrechtenorganisaties zijn arrestatie geëist. Onder zijn bewind werden tienduizenden onschuldigen gemarteld of vermoord. Ook heeft hij zich schuldig heeft gemaakt aan corruptie en diefstal van staatseigendom.

Twee dagen na zijn aankomst heeft de hoofdaanklager zijn aanhouding gelast en is hij, samen met zijn vrouw, onder begeleiding van een politie-escorte naar de rechtbank gebracht. Daar is hij gehoord over de tientallen miljoenen die hij bij zijn vertrek uit de staatskas meegenomen heeft.  Na tussenkomst van zijn advocaat kon hij terugkeren naar zijn hotel Karibe in Port-au-Prince.

Over het doel van het bezoek van de oud-dictator bestaat veel onduidelijkheid. Zelf zegt hij geen politieke bedoelingen te hebben en het verkiezingsproces niet te willen verstoren. Hij is gekomen om ‘de Haïtianen te helpen’.Een oud-woordvoerder van Baby Doc beweert dat Duvalier uit is op deelname aan nieuwe verkiezingen, nu de voorlopige uitslag van de eerste ronde betwist wordt.

Op 19 januari hebben vier bekende Haïtianen, waaronder Michèle Montas, een voormalige woordvoerster van Ban Ki-moon, bij de Haïtiaanse justitie formeel klachten tegen Baby Doc gedeponeerd, waaronder misdaden tegen de menselijkheid. Eerder werd hij al beschuldigd van corruptie, verduistering van overheidsgeld.

Nog geen definitieve uitslag van verkiezingen
Direct na de bekendmaking van de voorlopige uitslag van de verkiezingen (7 december) gingen mensen de straat om hun onvrede te uiten. Dit gebeurde in het hele land, in Port-au-Prince en omgeving, in Jacmel, les Cayes, in de Artibonite, in het noorden en het centrum. Overal werden brandende barricades opgericht. De mensen uitten hun kritiek op de regering en de CEP (voorlopig kiesraad). Ze beschuldigden de regering van fraude ten gunste van Célestin. Vooral jongeren eisten voor Martelly de overwinning op. Ook dagen daarna bleef het onrustig. Door de talrijke manifestaties en geweldplegingen kwam het economisch leven nagenoeg stil te liggen. Winkels openden weliswaar hun deuren, maar de meeste niet verder dan op een kier, klaar om bij het geringste alarm weer gesloten te worden. Het leek of ieder op zijn hoede was. Sommige winkeliers zijn zwaar gedupeerd doordat hun winkels geplunderd werden. Anderen hadden meer geluk. Hun enige schade waren wat kapot gegooide ruiten. Uit veiligheidsoverwegingen besloot een aantal internationale organisaties dat hun personeel Haïti moest verlaten. Velen zochten veiligheid in de Dominicaanse Republiek. Ten gevolge van de onlusten vielen er minstens vijf doden.

Om grotere onlusten te voorkomen heeft de secretaris-generaal van de OAS Préval gevraagd het bekendmaken van de definitieve uitslag, die gepland was op 20 december, uit te stellen. Vervolgens heeft Préval de OAS gevraagd de CEP te helpen bij de definitieve controle van de telling, voor zover het de drie kandidaten betreft die de meeste stemmen hebben gekregen. De OAS heeft dit verzoek ingewilligd. Ze heeft daarom na consultatie van Canada, Frankrijk en de VS een internationale verificatiecommissie van zes deskundigen samengesteld: twee juristen, twee experts op het gebied van verkiezingen, een statisticus en een ict-expert. De commissieleden zullen spreken met leiders van politieke partijen, de personen die zich kandidaat hebben gesteld voor het presidentschap, directies van ngo’s, vooraanstaande personen van het maatschappelijk middenveld en waarnemers van de verkiezingen. Ze hebben onbeperkte toegang tot alle documenten en mogen zowel alle verslagleggingen als de gevolgde procedures controleren.

De conclusies van de commissie zullen gepresenteerd worden aan de Haïtiaanse regering en de OAS. Daarna worden de bevindingen van de commissie openbaar gemaakt. Omdat de commissie niet gebonden is aan een bepaalde tijd, is het niet mogelijk te voorspellen wanneer de tweede ronde gehouden zal worden.

De Canadese minister van Buitenlandse Zaken heeft in een gesprek met Préval en premier Bellerive haar bezorgdheid geuit over wat zij noemt ‘onregelmatigheden’.Al eerder hadden de in Port-au-Prince gevestigde ambassadeurs de autoriteiten gevraagd ‘alle wettige middelen te gebruiken om er voor te zorgen dat de gehanteerde procedure garandeert dat de definitieve uitslag volledig de wil van de kiezers vertolkt. De internationale gemeenschap spoort alle kandidaten aan hun aanhang te vragen af te zien van geweld

De Veiligheidsraad geeft blijk van haar ongerustheid over de situatie in Haïti. In een communiqué roept zij alle politieke krachten op er voor te zorgen dat de verkiezingsuitslagen de wil van het volk weergeven. Zij hecht er aan haar bezorgdheid te uiten over beweringen van fraude en bevestigt dat ze vast besloten is haar steun te geven aan vrije, eerlijke en rechtmatige verkiezingen. Ze roept de Haïtiaanse autoriteiten en Minustah op een klimaat van rust en veiligheid te garanderen. Voor het geval dat ze niet de garantie krijgt dat de verkiezingen in Haïti democratisch verlopen, heeft de voorzitter van de machtige juridische commissie van de Amerikaanse Senaat gevraagd de hulp aan Haïti te bevriezen en een moratorium in te stellen voor het verstrekken van visa aan Haïtiaanse leidinggevenden. ‘Alsof er in Haïti al niet genoeg problemen zijn, proberen zij die aan de macht zijn nu weer opnieuw de wil van het volk te verdraaien’, meldt Leahy in een communiqué. ‘De VS moeten, de Haïtianen helpen om vrij en rechtmatig hun keuzes te maken’.

‘Geen voorlopige regering’
Préval geeft een persconferentie. Hij verwerpt het idee dat, als vanwege de politieke crisis er op 7 februari (het einde van zijn termijn) nog geen nieuwe president geïnstalleerd kan worden, hij vervangen wordt door een voorlopige regering. ‘Het zou niet goed zijn voor het land, voor de stabiliteit en voor de wederopbouw een overgangsregering te vormen. Als president wil ik, dat ik bij mijn vertrek word opgevolgd door een gekozen president en dat er dan een gekozen parlement is’.Préval wijst er ook op dat buitenlandse ondernemingen zullen aarzelen zich in Haïti te vestigen zo lang er geen regering is en dat de internationale gemeenschap het beloofde geld voor de wederopbouw niet kan overmaken aan een voorlopige regering. Een aantal senatoren en politieke leiders van de oppositie vindt dat er na 7 februari geen nieuwe president, maar een overgangsregering moet komen. Prévals reactie hierop is: ‘Men kan altijd voorstellen of suggesties doen, maar alles wat buiten het recht en de grondwet is kan het probleem alleen maar groter maken’. Hij erkent dat er zich bij de verkiezingen onregelmatigheden hebben voorgedaan en wijst erop dat hij daarom een groep experts van de OAS heeft laten komen om de kiesraad te helpen bij het controleren van de stemmen. Zij zullen ook aangeven wat gedaan moet worden om te voorkomen dat de bevolking geen vertrouwen heeft in de definitieve uitslag van de verkiezingen. Préval herhaalt zijn belofte om op 7 februari af te treden of, als er dan nog geen opvolger gekozen is, uiterlijk op 14 mei.

De verificatiecommissie
Op 13 januari heeft de verificatiecommissie haar rapport overhandigd aan de president. Naar verluidt zou Célestin, de favoriete kandidaat van Préval, uitgesloten zijn van de tweede ronde.

Het is aan de CEP om de conclusies c.q. aanbevelingen van de commissie al of niet over te nemen. De rust in het land zou er bij gebaat zijn wanneer de CEP beide accepteert en nu alles in het werk zou stellen om de tweede ronde uit te schrijven. Daarin zou dan gekozen moeten worden tussen Manigat en Martelly. Voor Préval en zijn partij zou dat een hard gelag zijn, te meer omdat Préval zelf de OAS om de commissie gevraagd heeft.

Het rapport van de commissie is nog niet openbaar, zodat niet bekend is waarom Célestin (met 22% van de stemmen) het heeft moeten afleggen tegen Martelly (met 21 %). Het schijnt dat ze bij controle van het aantal stemmen op de kandidaat van Inite onregelmatigheden geconstateerd heeft

Voor de tweede ronde is nog geen datum vastgesteld. Het is zeer onwaarschijnlijk dat Haïti op 7 februari een nieuwe president heeft. In Port-au-Prince blijft het onrustig. Op verschillende plaatsen worden weer met autobanden barricades opgericht en in brand gestoken. Volgens de Haïtiaanse mensenrechtenorganisatie heeft dit te maken met het gerucht dat wapens worden uitgedeeld aan aanhangers van Inite, de partij van Préval. Door onlusten te veroorzaken zouden ze de autoriteiten willen dwingen een van de aanbevelingen van commissie (die ten gunste van Martelly) te verwerpen.

Haïtianen uitgewezen
Sinds de aardbeving heeft Amerika geen Haïtianen meer uitgewezen die in de VS een misdrijf hadden begaan. Hier komt nu een einde aan, wat leidt tot grote onrust onder de betrokkenen en hun familie. Het is namelijk onduidelijk of het om echte criminelen gaat of ook om Haïtianen die een overtreding hebben begaan zoals rijden zonder rijbewijs.

Rond 14.000 Haïtianen vrezen Amerika uitgezet te worden. Ze durven hun huis niet te verlaten omdat ze bang zijn gearresteerd te worden. Werken kunnen ze niet meer, want niemand wil hen aannemen uit angst de wet te overtreden. Advocaten protesteren in Little Haïti tegen hun uitwijzing. Moeten ze terug naar Haïti dat de gevolgen van de aardbeving nog lang niet te boven is gekomen, dat geteisterd is door de orkaan Thomas, waar de cholera nog steeds slachtoffers maakt en grote politieke onrust heerst? Maar men vreest dat de Amerikaans autoriteiten onverbiddelijk zullen zijn.

Cholera
Tijdens zijn persconferentie op het einde van het jaar heeft Ban Ki-moon gezegd een internationaal team van deskundigen samen te stellen om een onafhankelijk onderzoek in te doen naar de oorzaak van de cholera epidemie.  ‘We zullen al het mogelijke doen om de antwoorden te vinden die het Haïtiaanse volk verdient’. Tot nu toe leiden de rapporten niet tot een eenduidig antwoord.

Médecins Sans Frontières pleit er voor dat er meer drinkwater met chloor in de regio Port-au-Prince en in het binnenland beschikbaar komt om uitbreiding van de ziekte tegen te gaan. Verbetering van de gebrekkige sanitaire voorzieningen kan in de toekomst uitbreiding eveneens voorkomen. Er zijn meer dan150.000 personen besmet, waarvan de helft moest opgenomen worden. Meer dan 3.500 zijn aan de ziekte bezweken. Iedere maand sterven er gemiddeld 48 mensen aan. Naar verwachting zullen in 2011 400.000 personen besmet zijn, waarvan de helft in de eerste drie maanden.

De onlusten na de bekendmaking van de voorlopige uitslag zijn van invloed geweest op de verspreiding van de cholera. Een paar honderd duizend liter drinkwater kon niet worden uitgedeeld en de behandelcentra waren niet te bereiken.In de Artibonite durven boeren de rijst niet te oogsten. Ze zijn bang dat het water in de irrigatiekanalen besmet is met cholera.

Begin december zijn er enkele tientallen mensen met machetes vermoord en enkelen levend verbrand. Ze werden ervan beschuldigd met toverkunst de cholera verspreid te hebben. Dit deed zich vooral voor in het departement Grande Anse. De minister van Cultuur heeft hierop gewaarschuwd tegen deze praktijk. Ze hechtte er waarde aan er op te wijzen dat beoefenaars van voodoo niets met de cholera te maken hebben. Ze zal de bevolking nog meer inlichten over deze ziekte. Justitie zal hard optreden tegen degenen die aanhangers van voodoo aanvallen onder het voorwendsel cholera te verspreiden.

Wederopbouw
Wederopbouw betreft ook de infrastructuur. Het Plateau Central was tot voor kort een veronachtzaamd gebied: nauwelijks wegen, geen drinkwater, weinig elektriciteit. Toch heeft dit gebied een groot potentieel. De waterval van Bassin Zim, en de grotten van Layaye et Saltadère in de gemeente Hinche. Ze zouden dagelijks honderden toeristen kunnen trekken. Maar dit natuurlijk erfgoed dreigt binnen enkele jaren verloren te gaan. Erosie beperkt het volume van de waterval en zal zonder ingrijpen toenemen.

Saut d’eau, dat tot natuurpark is verklaard, kan met haar overvloed aan water en haar mysterieuze grotten een belangrijke bestemming worden voor toeristen. Nu leeft de bevolking er in grote armoede. Ze voelt zich door de overheid in de steek gelaten. Ook de waterkrachtcentrale van het meer van Péligre met haar 72 meter hoge stuwdam kan een toeristische attractie worden. De medevoorzitter van de wederopbouwcommissie, Bill Clinton, maakt bekend dat de commissie voor 500 miljoen dollar nieuwe projecten heeft goedgekeurd, waaronder een project in een industrieterrein dat 60.000 mensen werk kan verschaffen. Volgens Clinton zullen 150.000 personen profiteren van nieuwe projecten. Eerder al werd voor een totaal van 3,1 miljard goedgekeurd. Clinton zei dat het project huisvesting in 2011 meer vorderingen zal maken.

Laatste verkiezingsnieuws
De verificatiecommissie heeft haar rapport gepresenteerd. Ze concludeert dat door fraude ten gunste van Célestin de uitslag van de verkiezingen vervalst is en geeft het advies Célestin in de definitieve uitslag als derde te plaatsen. De CEP is niet verplicht de conclusies en aanbevelingen van de commissie te volgen.  Ze blijkt in eerste instantie daartoe ook niet bereid, zodat volgens haar de tweede ronde zal geen tussen Manigat en Célestin. Ze houdt de deur echter op een kier door te zeggen ‘bij mogelijke geschillen’ een revisie van de resultaten in overweging te nemen als, en alleen dan, de bepalingen van de kieswet nauwkeurig zullen worden gevolgd en nadat de daarvoor aangewezen instanties zich over de geschillen hebben uitgesproken. De CEP dankt overigens de verificatiecommissie voor het geleverde werk.In een perscommuniqué van 18 januari meldt ze dat in de tweede ronde rekening gehouden zal worden met de conclusies en aanbevelingen van de verificatiecommissie. (Hiermee moet ze de te volgen procedures bedoelen). Maar hoe kan de CEP in de tweede ronde rekening houden met de aanbevelingen van de commissie, terwijl die tweede ronde onder dezelfde omstandigheden zal plaats vinden als in de eerste waarin fraude en onregelmatigheden in de verslaglegging geconstateerd zijn. Préval zelf heeft geen mening gegeven over het rapport van de verificatiecommissie. Voor hem en zijn partij Inite betekent het oordeel over de plaats van Célestin een zware klap.

Redactie:
André de Waele
E-mail: dewacohan@kpnmail.nl